| |
WYSZYŃSKI STEFAN (1901–81),
prymas Polski, mąż stanu; po studiach na KUL od 1930 prof. prawa
kanonicznego i socjologii w Wyższym Seminarium Duchownym
we Włocławku,
także działacz Akcji Katol. i Chrześc. Związków Zaw.; 1932–39 red. nacz. „Ateneum
Kapłańskiego”, od 1938 zł. Rady Społ. przy prymasie Polski; autor prac z
zakresu społ. nauki Kościoła (m.in.
Zasięg i charakter zainteresowań
katolickiej
sprawiedliwość, napisana po 1940, wyd. 1993); okres okupacji niem.
spędził gł. w Kozłówce (Lubelszczyzna) i w Laskach k. Warszawy, z których
kręgiem, skupionym wokół księdza W. Korniłowicza, był związany od lat 30.;
kapelan podwarsz. formacji
włocł. i rektor seminarium we Włocławku; inicjator diecezjalnego tyg. „Ład
Boży”,
przewodn. Konferencji Episkopatu Polski; od 1953 kardynał. W okresie
nasilenia komunist. represji wobec Kościoła i społeczeństwa stanął w
obronie chrześc. tożsamości narodu, inicjując zarazem politykę rozważnego
układania stosunków z władzami państw. (1950 podpisał porozumienie
regulujące stosunki państwo–Kościół); w okresie ponownego wzmożenia walki
z Kościołem uwięziony (IX 1953) i pozbawiony władzy kośc., przebywał
kolejno w Rywałdzie, Stoczku, Prudniku, Komańczy; podczas uwięzienia
(wspomnienia Zapiski więzienne 1982) sformułował program wielkiej
odnowy życia rel. w Polsce p.n. Jasnogórskie Śluby Narodu (VIII 1956) i —
stanowiącej ich kontynuację — nawiedzenia wszystkich pol. parafii przez
kopię wizerunku Matki Bożej Częstochowskiej (od 1957); oprac. też
założenia Wielkiej Nowenny przed obchodami Tysiąclecia Chrztu Polski
(1956–66); uwolniony X 1956, powrócił do Warszawy. W poł. lat 60. doszło
do ostrego konfliktu prymasa Wyszyńskiego i Episkopatu z władzami państw.
w związku z orędziem biskupów pol. do biskupów niem., wzywającym do
pojednania obu narodów (ze słowami: „... udzielamy przebaczenia i prosimy
o przebaczenie”), oraz kośc. obchodami Millenium chrztu Polski.
Wyszyński
uczestniczył we wszystkich sesjach Soboru Watykańskiego II, odegrał wielką
rolę w organizacji pol. struktur kośc. na Ziemiach Zach. i Pn.,
doprowadzając 1972 do ustanowienia nowych diecezji; uwieńczeniem dzieła
życia Wyszyńskiego, zw. Prymasem Tysiąclecia, stał się wybór (1978) jego
bliskiego współpracownika kard. K. Wojtyły na papieża. W 1980–81 odegrał
rolę mediatora między Solidarnością a władzami państw., zwł. przy
rejestracji NSZZ „Solidarność” Rolników Indywidualnych. Wyszyński
zdecydowanie przeciwstawiał się marksist. koncepcji życia społ., bronił
godności i praw człowieka, w tym prawa do wolności rel., prawa Kościoła do
swobodnej działalności duszpasterskiej, jednocześnie dążył do moralnego
odrodzenia społeczeństwa. W warunkach totalitarnego zniewolenia przyczynił
się do tworzenia klimatu duchowej wolności, w którym mogły dojrzewać
demokr. inicjatywy społeczne. Zbiory homilii, listów pasterskich i in.
prace: List do moich kapłanów (1969), Kazania świętokrzyskie
(t. 1–3 1974–76), Listy
pasterskie Prymasa Polski 1946–1974 (1975), Kościół w służbie
narodu (1981), Nauczanie społeczne 1946–1981 (1990); spuścizną
prymasa Wyszyńskiego zajmuje się Prymasowski Inst. Jasnogórskich Ślubów
Narodu.
|
|